మీ ఫోన్‌కు ఈ-చలాన్ మెసేజ్ వచ్చిందా? క్లిక్ చేస్తే మీ బ్యాంక్ ఖాతా ఖాళీ అవ్వొచ్చు!

అక్టోబర్ 26న వచ్చిన కొత్త కేసుల ప్రకారం.. నకిలీ 'ఈ-చలాన్' (e-Challan) ఏపీకే (APK) స్కామ్ చాలా వేగంగా విస్తరిస్తోంది. వాట్సాప్‌, ఎస్ఎమ్‌ఎస్‌ల ద్వారా పంపే లింక్‌లతో నకిలీ ఆర్‌టీఓ (RTO), 'ఎం-పరివాహన్' (mParivahan) యాప్‌లను ఇన్‌స్టాల్ చేయిస్తున్నారు. ఈ వీకెండ్‌లో హైదరాబాద్ సహా పలు ప్రధాన నగరాల్లో ఇలాంటి కేసులు అకస్మాత్తుగా పెరిగాయి. సైబర్ నేరగాళ్లు కేవలం కొద్ది నిమిషాల్లోనే మీ యూపీఐ (UPI), వాట్సాప్‌లను హ్యాక్ చేయడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. కాబట్టి, తక్షణమే తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తల గురించి తెలుసుకుంటే మీ డబ్బును, ఖాతాలను సురక్షితంగా కాపాడుకోవచ్చు.

ఒకవేళ మీరు ఆ లింక్‌పై పొరపాటున క్లిక్ చేసి ఉంటే.. ముందుగా 'ఎయిర్‌ప్లేన్ మోడ్' (Airplane mode) ఆన్ చేసి ఇంటర్నెట్ కనెక్షన్‌ను పూర్తిగా నిలిపివేయండి. వెంటనే జాతీయ సైబర్ క్రైమ్ హెల్ప్‌లైన్ నంబర్ '1930'కి కాల్ చేసి ఆర్థిక మోసం గురించి ఫిర్యాదు చేయండి. బ్యాంక్‌ను సంప్రదించి మీ యూపీఐ సర్వీసులను బ్లాక్ చేయడంతో పాటు కార్డులను ఫ్రీజ్ చేయాలని, ఆటో-డెబిట్‌లను ఆపాలని కోరండి. బ్యాంక్ ధృవీకరించిన తర్వాత వారి అధికారిక యాప్ ద్వారా యూపీఐ పిన్ (UPI PIN) రీసెట్ చేయండి. భవిష్యత్తులో కేసు విచారణకు అవసరమయ్యేలా రిఫరెన్స్ నంబర్లు, స్క్రీన్‌షాట్లు, ఎస్ఎమ్‌ఎస్ హిస్టరీని భద్రపరుచుకోండి.

ఆండ్రాయిడ్ ఫోన్ నుండి నకిలీ ఈ-చలాన్, ఎం-పరివాహన్ ఏపీకేని తొలగించడం ఎలా?

ముందుగా బయటి నుండి (Sideload) ఇన్‌స్టాల్ చేసిన RTO, Challan లేదా mParivahan పేర్లతో ఉన్న యాప్‌లను వెంటనే అన్‌ఇన్‌స్టాల్ చేయండి. ఫోన్ సెట్టింగ్స్‌కి వెళ్లి: Settings > Accessibility > Installed services విభాగంలో అనుమానాస్పద సేవలను నిలిపివేయండి. అలాగే Settings > Security > Device admin appsకి వెళ్లి తెలియని పరికర అడ్మినిస్ట్రేటర్లను డిసేబుల్ చేయండి. ఆ తర్వాత Settings > Apps > Special access > Install unknown appsకి వెళ్లి అన్ని అన్‌ట్రస్టెడ్ సోర్స్‌లను బ్లాక్ చేయండి. Settings > Apps > Special access > Display over other apps ఓపెన్ చేసి స్క్రీన్-ఓవర్‌లే అనుమతులను తీసివేయండి. చివరగా ఫోన్‌ను 'సేఫ్ మోడ్' (Safe mode)లో రీబూట్ చేసి, 'ప్లే ప్రొటెక్ట్' (Play Protect) స్కానర్ రన్ చేయండి.

మీ యూపీఐ, వాట్సాప్‌లను వెంటనే సెక్యూర్ చేసుకోండిలా..

మీ యూపీఐ యాప్‌ ఓపెన్ చేసి, లింక్ అయిన ప్రతి బ్యాంక్ ఖాతా పిన్ (PIN) మార్చండి. ఆటోపే (Autopay) ఆప్షన్లను సరిచూసుకుని, తెలియని పేమెంట్లను క్యాన్సిల్ చేయండి లేదా పరిమితి తగ్గించండి. యాప్‌లో వీలైతే నోటిఫికేషన్ల ద్వారా ఇచ్చే అప్రూవల్స్‌ను డిసేబుల్ చేయండి. వాడని బ్యాంక్ ఖాతాలను, యూపీఐ ఐడీలను అన్‌లింక్ చేయండి. బ్యాంక్ సైబర్ ఫ్రాడ్ డిపార్ట్‌మెంట్‌కు కాల్ చేసి మీ ఖాతాపై ప్రత్యేక నిఘా పెట్టమని కోరండి. ఇవన్నీ చేసిన తర్వాత కూడా వచ్చే కలెక్ట్ రిక్వెస్ట్‌లు, ఓటీపీ మెసేజ్‌లు లేదా 'రిఫండ్' పేరుతో వచ్చే మోసపూరిత కాల్స్ పట్ల జాగ్రత్తగా ఉండండి.

వాట్సాప్ ఓపెన్ చేసి 'Linked Devices' ఆప్షన్‌లోకి వెళ్లి, అక్కడ కనిపించే అన్ని కంప్యూటర్లు, ఇతర ఫోన్ల నుండి లాగౌట్ చేయండి. 'టూ-స్టెప్ వెరిఫికేషన్' (Two-step verification) లేదా 'పాస్‌కీ' ఆన్ చేసి, బలమైన ఈమెయిల్ ఐడీని సెట్ చేయండి. మీ నంబర్‌ను రీ-వెరిఫై చేసుకుని, ఖాతా మార్పుల అలర్ట్‌లను చెక్ చేయండి. ఫోన్ సెట్టింగ్స్‌లో 'కాల్ ఫార్వర్డింగ్' ఆప్షన్లు ఏవైనా ఆన్‌లో ఉన్నాయేమో చూసి, తెలియని నంబర్లను వెంటనే డిసేబుల్ చేయండి. పెండింగ్ చలాన్లు, కోర్టు విచారణల పేరుతో వచ్చే అత్యవసర మెసేజ్‌లను అస్సలు నమ్మకండి. మీ కుటుంబ సభ్యుల వాట్సాప్ గ్రూప్‌లలో కూడా హెచ్చరించండి. గ్రూప్ అడ్మిన్‌లు లింక్ ఫార్వర్డింగ్ అనుమతులను నియంత్రించాలని కోరండి.

చలాన్‌లను సురక్షితంగా తనిఖీ చేయడం, ఏపీకే స్కామ్‌లను అడ్డుకోవడం ఎలా?

ట్రాఫిక్ చలాన్‌లను ఎప్పుడైనా అధికారిక 'ఎం-పరివాహన్' యాప్ లేదా సంబంధిత రాష్ట్ర ట్రాఫిక్ పోలీసు పోర్టల్స్ ద్వారా మాత్రమే తనిఖీ చేయండి. యాప్ ఇన్‌స్టాల్ చేసే ముందు యాప్ స్టోర్‌లో డెవలపర్ వివరాలను ఒకటికి రెండుసార్లు సరిచూసుకోండి. తెలిసిన వారు పంపినా సరే, చాటింగ్‌ల ద్వారా వచ్చే పేమెంట్ లింక్‌లను ఎట్టిపరిస్థితుల్లోనూ క్లిక్ చేయకండి. ఫోన్ సిస్టమ్ అప్‌డేట్లను ఆన్‌లో ఉంచుకోండి, తెలియని వనరుల (Unknown sources) నుండి యాప్‌ల ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను బ్లాక్ చేయండి. మోసపూరిత నంబర్లను వెంటనే రిపోర్ట్ చేయండి. ఈరోజు మీరు తీసుకునే కొన్ని నిమిషాల జాగ్రత్త మీ డబ్బును, గుర్తింపును, మనశ్శాంతిని కాపాడుతుంది.